Holenderski Złoty Wiek (Gouden Eeuw) trwał od 1588 (odzyskanie niepodległości od Habsburgów) do 1672 (Rampjaar — Rok Katastrofy). W ciągu 84 lat kraj wielkości Belgii stał się największą potęgą morską świata, założył Nowy Amsterdam (obecny Nowy Jork), Dżakartę, Kapsztad, dominował handel z Indiami. I jednocześnie wyprodukował 5 milionów obrazów (szacunki historyków) — więcej niż jakikolwiek inny naród w historii.
Dlaczego 5 milionów obrazów
Republika Zjednoczonych Prowincji była pierwszym krajem świata, gdzie sztuka wyszła spod kontroli Kościoła i arystokracji. Kalwinizm nie tolerował obrazów w kościołach. Klasa średnia (kupcy, rzemieślnicy) urosła w bogactwie i chciała obrazów w domach. Wyniknął pierwszy w Europie "rynek sztuki" — gildie malarzy w każdym mieście, obrazy handlowane jak towary. Rembrandt zbankrutował dwukrotnie mimo statusu największego mistrza.
Rijksmuseum — kompendium
Rijksmuseum (25 EUR) mieści 8000 z 1 miliona obiektów kolekcji. Podzielone chronologicznie na 4 piętra. Skarby:
- Sala Honorowa: Nocna Straż Rembrandta (De Nachtwacht, 1642) — 3,63×4,37 m. Portret milicji miejskiej Amsterdamu pod dowództwem kapitana Franciszka Banninck Cocqa. Rewolucyjny: zamiast statycznego portretu grupowego, Rembrandt namalował dynamiczny moment ruszenia w drogę. Obraz uważany za pierwszy naprawdę filmowy w historii.
- Mleczarka Vermeera (Het Melkmeisje, 1660) — jeden z 34 obrazów Vermeera na całym świecie. Wysoka na 45 cm, drobne detale (chleb, gliniany dzban, spływająca strużka mleka), gra światła z lewego okna.
- Wybór Regentów Frans Halsa — grupowy portret zarządców szpitala w Haarlem. Impresjonistyczne pociągnięcia pędzla, 200 lat przed impresjonizmem.
- Delftware collection — biało-niebieskie ceramiki inspirowane chińską porcelaną. Ozdoby XVIII-wiecznych holenderskich rezydencji.
- Dollhouse of Petronella Oortman (1690) — miniaturowa kopia rezydencji z pełnym wyposażeniem, kosztowała 20 000 guldenów (tyle co prawdziwy dom).
Minimum 3 godziny. Multimedia Guide 5 EUR — worth it.
Van Gogh Museum — całościowa opowieść
Van Gogh Museum (22 EUR) w Museumplein 200 metrów od Rijksmuseum. Kolekcja zbudowana wokół 200 obrazów podarowanych przez rodzinę malarza (jego brat Theo był marszandem, żona Theo Jo van Gogh-Bonger zorganizowała kolekcję po śmierci obu braci).
Chronologia od Nuenen (ciemne wczesne obrazy z okolic gdzie mieszkał ojciec-pastor), przez Paryż (jaśniejsze kolory pod wpływem impresjonizmu), Arles (najbardziej produktywny okres — Słoneczniki, Sypialnia, Kawiarnia Nocna), Saint-Rémy (ostatni rok przed samobójstwem, Gwiaździsta Noc, Almond Blossoms). Ostatnia sala — Pole Pszenicy z Krukami, ostatni obraz przed strzałem 27 lipca 1890.
Book online. Multimedia guide bezpłatny.
Mauritshuis w Hadze — Vermeer
Mauritshuis (17,50 EUR) w Hadze mieści "Dziewczynę z perłą" (Meisje met de Parel, 1665) Vermeera — najbardziej rozpoznawalny obraz Holandii. 800 lat rozmiarów. Delikatne modelowanie światła, ambigualne wyraz twarzy.
Inne skarby: Lekcja Anatomii Doktora Tulpa Rembrandta (1632, medyczny podręcznik pomalowany na 60 lat przed powstaniem współczesnej anatomii), Byk Paulusa Pottera (1647, największy obraz krowy w historii), obrazy Fabritiusa (Zima w Delft, koń w stajni), Jan Steen The Life of Man (chaotyczna kompozycja rodzinnej pijalni).
90 minut wystarcza. Docierasz z Amsterdamu Centraal do Den Haag Centraal w 55 min pociągiem (11-15 EUR). Muzeum 3 min pieszo od stacji.
Frans Hals Museum w Haarlem
Frans Hals Museum (18 EUR) w Haarlem (20 min pociągiem z Amsterdamu). Kolekcja koncentruje się na Franz Halsie (1582-1666) — mistrzu grupowych portretów gildii. "Uśmiechnięty Kawaler" (jeden z najbardziej rozpoznawalnych portretów świata) jest w Wallace Collection w Londynie, ale seria 8 grupowych portretów gildii w Haarlem jest niesamowita. Frans Hals był mniej znany za życia (bankrut, żyjący z jałmużny), rehabilitowany dopiero w XIX w. przez impresjonistów którzy widzieli w jego swobodnych pociągnięciach pędzla prototyp swojej techniki.
Rembrandthuis — dom mistrza
Museum Het Rembrandthuis (17,50 EUR) w Amsterdamie, na Jodenbreestraat. Rembrandt kupił tu dom w 1639 za 13 000 guldenów. Zbudowany 1606, unikalny XVII-wieczny budynek Amsterdamu. Studio na drugim piętrze zachowane. Kolekcja jego rysunków i akwafort (druk niemal wszystkich 300 jego wersji). Godzinę wystarczy.
Rembrandt zbankrutował 1656 i musiał sprzedać dom w 1658.
Museum de Lakenhal w Leiden — miejsca urodzenia
Rembrandt urodził się w Leiden (25 min pociągiem z Amsterdamu). Museum de Lakenhal (12,50 EUR) w budynku z 1640 mieści jego wczesne prace + historię Leiden jako centrum tekstyliów. Dom Rembrandta na Weddesteeg 3 obecnie prywatny (pomnik na zewnątrz).
Jan Vermeer birthplace Delft — nadal aktywny mit
Vermeer urodził się i pracował w Delft. Vermeer Center Delft (10 EUR) — nowe muzeum otwarte 2007 na Voldersgracht, prawdopodobnym miejscu jego mieszkania. Nie posiada oryginałów jego obrazów (34 wszystkich świata rozproszone) ale reprodukcje w oryginalnych rozmiarach + odtworzenie XVII-wiecznego studia z camera obscura którą prawdopodobnie używał do kompozycji.
Widok Delft (View of Delft, 1660) Vermeera to obraz który Marcel Proust opisał jako najpiękniejszy obraz świata. Znajdziesz w Mauritshuis.
Optymalny plan 3 dni sztuki
Dzień 1 Amsterdam: Rijksmuseum + Van Gogh Museum (dzień muzealny).
Dzień 2 Haga: Mauritshuis (2h) + Escher in het Paleis + spacer.
Dzień 3 Haarlem + Delft: Frans Hals Museum rano, Delft po południu (Nieuwe Kerk, Vermeer Center, Blue Delftware factory).
Holenderski Złoty Wiek dał nie tylko obrazy — dał świat który dziś oglądasz. Bank przeliczników walut, ubezpieczenia, akcje na giełdzie, korporacje międzynarodowe (VOC był pierwszą korporacją publiczną świata z 1602). Wszystko to powstało w tym samym okresie, w tych samych miastach, przez tych samych ludzi którzy zamawiali obrazy.